حکیم دلها، دکتر محمد مهدی اصفهانی

استاد دکتر محمد مهدی اصفهانی: حکیم وارسته و پیشگام احیای طب ایرانی

استاد دکتر محمد مهدی اصفهانی یکی از نامداران عرصه طب ایرانی، که در طول عمر گرانقدر خود، لحظه‌ای از امر مهم تربیت و آموزش پزشکان و دانشجویان غافل نبود، دکتر محمدمهدی اصفهانی فرزند محمدصادق، متولد ۲۲ آذر ۱۳۲۴ در یکی از محلات قدیم بازار تهران، محله بازار و کوچه معروف غریبون در یک خانوادهٔ مذهبی چشم به جهان گشود.

پدر ایشان، مرحوم محمدصادق اصفهانی، از کسبه معتبر و متدین بازار تهران بود که همواره در پی کسب روزی حلال و خدمت به مردم بود. مادر بزرگوارش نیز از خانواده‌ای تجاری و برجسته بود که در حفظ آداب اسلامی و تربیت فرزندانی شایسته، نقشی اساسی داشت. حاصل این ازدواج، هفت فرزند پسر بود که دکتر محمد مهدی اصفهانی آخرین فرزند این خانواده بزرگ و معزز بود.

• ویژگی‌های شخصیتی استاد فرزانه، دکتر اصفهانی

دکتر اصفهانی نه تنها به عنوان یک دانشمند برجسته شناخته می‌شد، بلکه به عنوان انسانی با تقوا، فروتن و ساده‌زیست، همواره در جستجوی حقیقت و کمال بود. ایشان به شدت به حفظ اصول اخلاقی و دینی در تمامی ابعاد زندگی توجه داشت و همواره بر این باور بود که علم باید در خدمت انسانیت باشد. در دنیای امروز، جایی که علم و تکنولوژی به سرعت در حال پیشرفت هستند، استاد اصفهانی بر این عقیده استوار بود که طب ایرانی باید همچنان به‌عنوان بخشی از هویت فرهنگی و علمی ایران در کانون توجه قرار گیرد.

او با تأکید بر لزوم هم‌افزایی بین طب ایرانی و طب نوین، همواره می‌گفت: “طب ایرانی باید در کنار طب نوین قرار گیرد، نه اینکه در مقابل آن باشد. در حقیقت، تلفیق این دو رویکرد می‌تواند راهی کارآمد برای درمان بیماری‌ها و ارتقاء سلامت باشد.” دکتر اصفهانی نه تنها در درمان بیماری‌ها به استفاده از روش‌های نوین تأکید داشت، بلکه به اهمیت سبک زندگی سالم، تغذیه صحیح و پیشگیری از بیماری‌ها نیز توجه ویژه‌ای داشت.

در زندگی شخصی، ایشان به شدت از تجمل‌گرایی پرهیز می‌کرد و ساده‌زیستی را سرلوحه زندگی خود قرار داده بود. از این رو، از اسراف و اتلاف منابع طبیعی و عمومی نیز به شدت بیزار بود. دکتر اصفهانی به این باور رسیده بود که زندگی سالم و بهره‌برداری صحیح از منابع طبیعی، اساس زندگی انسان‌ها را تشکیل می‌دهد.

استاد محمد مهدی اصفهانی، زندگی مشترك خود را در آبان‌ماه سال ۱۳۵۲ با عشق و تعهد به خداوند آغاز نمود. این پیوند ثمری شیرین داشت: سه دختر و یک پسر که همواره به تربیت دینی و اخلاقی آنان توجهی ویژه داشت. ایشان زمان زیادی را به تربیت فرزندان خود اختصاص می‌داد و با حکایات پندآموز، سفرها و کوهنوردی‌ها، به پرورش آنها می‌پرداخت. دلسوزی و مسئولیت ‌پذیری استاد در تأمین سلامت مادی و معنوی خانواده، فضایی دوستانه و محترمانه را در خانواده ایجاد کرد.

• دوران تحصیل و ورود به دنیای علم پزشکی دکتر محمد مهدی اصفهانی: 

روند تحصیلی ایشان، لیسانس علوم تغذیه و شیمی مواد غذایی و گواهینامه طب شرقی بوده است. استاد اصفهانی پس از تحصیل در رشته تغذیه و استخدام در وزارت بهداشت، همواره به آموزش و انتقال دانش به دیگران اهتمام داشت.

با آغاز تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد تغذیه و زیر نظر استاد دکتر محمود نجم آبادی، شوق و اشتیاق ناب استاد در پژوهش و آموزش طب ایرانی ایران شکوفا شد. این ارتباطات بین‌المللی و تمرکز بر علم طب ایرانی به کسب گواهی‌نامه تخصصی طب شرقی و اسلامی از مدرسه طب لاهور منجر گردید.او با برگزاری سخنرانی‌ها و ارائه مشاوره، سهم بسزایی در ارتقای علم و دانش داشته است. تلاش‌های بی‌وقفه او در تربیت دانش‌آموختگان و ارائه خدمات بهداشتی در نقاط مختلف کشور، تأثیر عمیقی بر جامعه پزشکی و سلامت ایران گذاشته است.

همچنین استاد محمدمهدی اصفهانی در سن ۵ سالگی فراگیری قرآن را در خانه آغاز کرد و در سن ۷ سالگی اولین قلم تلمذ خود را در دوات نامتناهی دانش و پژوهش فرو برد و پس از آن بود که حکایت دلدادگی او با این قلم و دوات به گذراندن یک عمر پربرکت ادامه یافت. ایشان از پژوهشگران برجسته در زمینه پژوهش‌های «قرآن» و «سلامت» بود که افزون بر ۴۵ کتاب در زمینه‌های گوناگون به رشته تحریر در آورده است.

سمینار حکمای لاهور، پاکستان(۱۹۷۷):در این سمینار، استاد اصفهانی به همراه حکیمان و استادان برجسته‌ای مانند حکیم فصیح الدین چغتایی و پروفسور حکیم سید نیر واسطی به تبادل نظر پرداخت. این تجارب ارزشمند در زندگی علمی او تأثیر بسزایی داشت.

• تشریح فعالیت‌ها و دستاوردهای بزرگ استاد محمد مهدی اصفهانی

دکتر اصفهانی در پژوهش‌های خود، توانست ارتباط میان طب ایرانی و مبانی قرآن کریم را نمایان کند. یکی از دستاوردهای مهم او طراحی روش “آرامگر کهف” بود که با الهام از قرآن برای درمان اختلالات خواب و استرس ایجاد شد. علاوه بر این، او روش‌های نوینی برای درمان بیماری‌های قارچی و مشکلات گوارشی بر اساس طب ایرانی ابداع کرد. همچنین، دکتر اصفهانی به تحلیل و بررسی ویژگی‌های شیمیایی مواد غذایی و تأثیر آن‌ها بر سلامت بدن پرداخته و با بهره‌گیری از علم روز، روش‌های علمی‌تری برای اثرگذاری مواد غذایی در بدن انسان معرفی کرد.

از دیگر دستاوردهای علمی استاد اصفهانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• طراحی “آرامگر کهف” برای درمان اختلالات خواب با الهام از قرآن کریم
• ابداع روش‌هایی برای درمان بیماری‌های قارچی و مشکلات گوارشی با استفاده از طب ایرانی
• تحلیل شیمیایی مواد غذایی و تأثیر آن‌ها بر سلامت بدن
• تدوین بیش از ۴۵ کتاب و مقاله علمی در زمینه‌های مختلف پزشکی، طب ایرانی، تغذیه و قرآن‌شناسی

این کتاب‌هاو آثار نه تنها در حوزه طب ایرانی بلکه در زمینه‌های مختلف علوم پزشکی و تغذیه، پایه‌گذار روش‌های درمانی نوین بودند که همواره در عرصه‌های علمی و عملی کاربرد دارند.

• کتابهای نوشته شده توسط دکتر محمد مهدی اصفهانی:
• راهنمای کشاورزی و باغداری
• كليات تغذیه بهداشت مواد غذایی مسمومیت ها و آزمایشهای سریع مواد غذایی جزوه درسی برای کلاس مسئولین بهداشت و بازرسی مواد غذایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تاریخ نامشخص
• گاه شناسی
• شکرکها
• مجموعه رژیم‌های درمانی و برنامه های غذایی همراه با توصیه های ضروری برای استفاده در بیمارستان
• طرح بسیج سلامت کودکان تلاشی برای پاسداری از سرمایه های فردای انقلاب اسلامی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با همکاری یونیسف و بنیاد مستضعفان
• سخنی با روحانیون محترم کاروان‌های حج تندرستی در پناه اسلام
• مبانی و مقدمات اخلاق پزشکی
• درسنامه بهداشت عمومی درس دوره کارشناسی علوم تربیتی
• درسنامه اصول تغدیه برای دانشجویان رشته علوم اجتماعی (گرایش خدمات اجتماعی)
• اصول بهداشت و کمک‌های اولیه
• بهداشت مواد غذایی و تغذیه
• مجموعه مقالات صاحبنظران دربارۀ اخلاق پزشکی (بازخوانی توسط استاد اصفهانی)
• بهداشت کاروان‌های حج
• اخلاق حرفه‌ای در خدمات بهداشتی و درمانی
• نظری به ویژگی‌ها و منزلت خدمات پرستاری در پرتو معارف انسان ساز اسلام

• پیشگامی در احیای طب ایرانی

دکتر اصفهانی از نخستین افرادی بود که در احیای طب ایرانی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی ایران نقش مهمی ایفا کرد. در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ شمسی، با تلاش‌های مستمر و پیگیری‌های بی‌وقفه، موفق شد طب ایرانی را به مراکز علمی و دانشگاهی بازگرداند. در این دوران، او با همکاری اساتید برجسته‌ای چون مرحوم دکتر محمود نجم‌آبادی و پروفسور حکیم سید علی احمد نیر واسطی، زمینه‌ساز احیای طب ایرانی و اسلامی در دانشگاه‌ها شد.

استاد اصفهانی بر این باور بود که طب ایرانی اساساً بر پایه حفظ و ارتقاء سلامت بنا شده است. بنا به تعریف حکیمان بزرگ، وظیفه اصلی پزشکی حفاظت از سلامت و بعداً پرداختن به بیماری‌هاست. او به تاثیر شیوه‌های زندگی سالم و تغذیه مناسب در درمان بیماری‌ها تأکید داشت و به اهمیت خود مراقبتی در حفظ سلامت اشاره می‌کرد.

• فعالیت‌های اجتماعی و خیرخواهانه استاد اصفهانی

استاد اصفهانی همواره در کنار تلاش‌های علمی، در زمینه‌های اجتماعی و خیریه نیز فعال بود. او معتقد بود که خدمت به انسان‌ها و کمک به رفع نیازهای اجتماعی، جزو رسالت‌های هر فرد متخصص است. در این راستا، او به تأسیس طرح‌های بهداشتی و آموزشی در مناطق مختلف ایران و کشورهای اسلامی پرداخته و همواره در تلاش بود که خدمات پزشکی و آموزشی را در دسترس مردم قرار دهد. در وصیت‌نامه ایشان نیز نمونه‌ای از توجه به انسان‌های نیازمند به وضوح دیده می‌شود:

“جداً تقاصا دارم هیچکس برای حضور در مجلس ختم اینجانب خود و دیگران را به زحمت نیندازد و هرگز کاری از امور ضروری مردم و خانواده را تعطیل نکند و یا به تأخیر نیندازد. ضمناً تقاضا دارم از آوردن حتی یک شاخه گل خود داری نمائید و اگر بزرگوارانه چنین قصدی داشتید، هزینه آنرا در راه خدا به نیاز مندان ، بنگاه‌ها خیریه بخصوص مؤسسات ایتام و در راههای خیر دیگر صدقه دهید. از همه اهل ایمان، بستگان، آشنایان و ذوی الحقوق تقاضا دارم مرا یکجا ببخشند و حلال کنند.”

• دکتر اصفهانی از دیدگاه بزرگان:

آیت‌الله مکارم شیرازی نیز خواص اخلاقی و علمی ایشان را مورد اشاره قرار داده و به زهد و خدمات ایشان در زمینه علم و دین پرداخته‌اند.همچنین دکتر سید حسن هاشمی با ابراز ارادت به ایشان، دکتر اصفهانی را به عنوان حکیمی حقیقتاً شایسته یاد می‌کند که در عمل و گفتار و باورهایش تجلی دارد. ایشان دارای اطلاعات عمیق در علوم پزشکی و تسلط ویژه‌ای بر طب ایرانی بودند. ویژگی‌های انسانی استاد، از جمله شرافت و صداقت، باعث جذب اطرافیان به او می‌شد.

دکتر محمد فرهادی نیز از همکاری‌های نزدیک خود با استاد در ستاد انقلاب فرهنگی سخن می‌گوید و بر روحیه آرام و دانش عمیق ایشان تأکید می‌کند. او به راه‌اندازی موسسه مطالعات تاریخ پزشکی و طب اسلامی اشاره کرده و نقش کلیدی استاد در پایه‌گذاری رشته طب ایرانی را مورد تأکید قرار می‌دهد.

• یاد و خاطره استاد دکتر محمد مهدی اصفهانی

دکتر محمد مهدی اصفهانی در ۲۳ فروردین ۱۳۹۶ در حالی که همچنان به تهجد و نوافل ادامه می‌داد، زندگی پربرکت خود را به پایان رساند. با این حال، آثار علمی و اخلاقی او همواره زنده و پایدار است. دکتر اصفهانی با تلاش‌های علمی و فرهنگی خود نه تنها طب ایرانی را احیا کرد، بلکه در مسیر ترویج علم و انسانیت در جامعه نیز گام‌های بزرگی برداشت.

یاد و خاطره استاد دکتر محمد مهدی اصفهانی همواره در دل‌ها و ذهن‌ها جاودانه خواهد ماند.

https://www.aparat.com/v/6q4hX

https://rcqhm.tums.ac.ir/dr%E2%80%93esfahani

موسسه پژوهشی سلامت محور مزاج (مدی مزاج) به مناسبت زادروز مرحوم دکتر محمد مهدی اصفهانی، آیین نکوداشتی به پاس سال‌ها تلاش ارزشمند ایشان در ارتقاء طب ایرانی برگزار می‌نماید.

مشاهده اولین آیین زادروز دکتر اصفهانی در سال 1402

برنامه آیین زادروز دکتر محمد مهدی اصفهانی در سال 1403 نیز به زودی برگزار می شود که برای اطلاعات بیشتر به صفحه زیر مراجعه کنید:
مشاهده اولین آیین زادروز دکتر اصفهانی در سال 1403